หน้าแรก » บริการทันตกรรมเด็ก » รู้จักการเคลือบฟลูออไรด์สำหรับเด็ก คืออะไร ประโยชน์ และราคา

เชื่อว่าคุณพ่อคุณแม่ทุกคน ย่อมต้องการให้ลูกมีสุขภาพฟันที่ดี ซึ่งหนึ่งในวิธีการที่ทันตแพทย์มักจะแนะนำ เพื่อการดูแลสุขภาพช่องปากและฟันให้แก่ลูกคือ การเคลือบฟลูออไรด์นั่นเอง ซึ่งสำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่อาจแค่เคยได้ยินเกี่ยวกับการเคลือบฟลูออไรด์มาบ้าง แต่ยังไม่แน่ใจว่าคืออะไร มีประโยชน์กับเด็กวัยฟันน้ำนมจริงไหม หรือถ้าทำแล้วจะมีค่าใช้จ่ายเท่าไร ในบทความนี้จะมีทุกเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับการเคลือบฟลูออไรด์มาบอกกัน

เคลือบฟลูออไรด์ คืออะไร?

เคลือบฟลูออไรด์

การเคลือบฟลูออไรด์ (Fluoride Application) คือ การใช้ฟลูออไรด์ความเข้มข้นสูง ในรูปแบบของฟลูออไรด์เจล หรือฟลูออไรด์วานิชมาเคลือบไว้ที่ผิวฟัน โดยการเคลือบฟลูออไรด์สำหรับเด็กนั้น ทันตแพทย์จะทำการขัดฟันหรือแปรงฟันให้สะอาดก่อน เพื่อช่วยให้ฟลูออไรด์สามารถสัมผัสกับผิวฟันได้อย่างเต็มที่ ซึ่งการเคลือบฟลูออไรด์ให้แก่เด็ก ๆ เป็นประจำตามคำแนะนำของทันตแพทย์ จะช่วยป้องกันการเกิดฟันผุได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หัวข้อที่น่าสนใจ – การเคลือบฟลูออไรด์

ฟลูออไรด์ คืออะไร?

ฟลูออไรด์ คือ

คุณพ่อคุณแม่ที่อาจมีความสงสัยว่า แล้วฟลูออไรด์คืออะไร ต้องบอกให้เข้าใจกันว่า ฟลูออไรด์เป็นแร่ธาตุที่มีอยู่ตามธรรมชาติ ซึ่งมักจะกระจายอยู่ทั่วไปตามบริเวณชั้นหินของเปลือกโลก รวมถึงดิน และในน้ำบาดาล อีกทั้งยังสามารถพบได้ในอาหาร อย่างในใบชา อาหารทะเล เนื้อสัตว์ และผัก ซึ่งมีคุณสมบัติที่ช่วยในการป้องกันฟันผุอย่างมีประสิทธิภาพ ทันตแพทย์เด็กมักจะรักษาด้วยการเคลือบฟลูออไรด์ให้แก่เด็ก ๆโดยสามารถใช้ปกป้องได้ทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้อีกด้วย

ประโยชน์ของการเคลือบฟลูออไรด์

เคลือบฟลูออไรด์ มีประโยชน์อย่างไร ช่วยป้องกันฟันผุได้อย่างไร

เมื่อได้รู้กันไปแล้วว่าการเคลือบฟลูออไรด์สามารถช่วยป้องกันฟันผุให้แก่เด็ก ๆ โดยเฉพาะในเด็กเล็กที่เริ่มมีฟันน้ำนมขึ้น แล้วประโยชน์ของฟลูออไรด์มีอะไรอีกบ้าง เราจะมาบอกกัน ดังนี้

1. การเคลือบฟลูออไรด์ทำให้โครงสร้างของฟันแข็งแรงขึ้น

การเคลือบฟลูออไรด์ช่วยทำให้โครงสร้างของฟันแข็งแรง สามารถทนทานต่อการกัดกร่อนของกรด ที่เกิดจากการย่อยสลายอาหาร จำพวกแป้งและน้ำตาล รวมถึงเชื้อจุลินทรีย์ในช่องปากได้ดียิ่งขึ้น

2. ฟลูออไรด์ช่วยในการคืนกลับแร่ธาตุของฟัน

สำหรับฟันที่เริ่มผุในระยะแรก ทันตแพทย์จะใช้ฟลูออไรด์ที่มีความเข้มข้นสูง ในการเคลือบฟลูออไรด์ให้แก่เด็ก เพื่อให้ฟลูออไรด์เข้าไปสะสมในเนื้อฟันที่ผุ และช่วยหยุดกระบวนการผุของฟันได้

3. ช่วยยับยั้งจุลินทรีย์ในช่องปาก

ภายในช่องปากของทุกคนจะมีเชื้อจุลินทรีย์ ที่จะทำหน้าที่ในการย่อยเศษอาหารจำพวกแป้ง น้ำตาล และแปรสภาพไปเป็นกรด ซึ่งกรดเหล่านี้จะทำการกัดกร่อนผิวฟัน จึงกลายเป็นสาเหตุสำคัญให้เกิดฟันผุ การใช้ฟลูออไรด์ความเข้มข้นสูงจะไปช่วยหยุดการทำงานของจุลินทรีย์หรือแบคทีเรียในช่องปาก ทำให้ช่วยลดโอกาสเกิดฟันผุในเด็กเล็กได้

เคลือบฟลูออไรด์ เหมาะกับใครบ้าง?

การเคลือบฟลูออไรด์ เป็นวิธีที่จะช่วยป้องกันฟันผุได้ ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ดังนั้นผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุทุกคน สมควรได้รับการเคลือบฟลูออไรด์อย่างสม่ำเสมอ ซึ่งปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคฟันผุ คือ

  1. การแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันที่ไม่ถูกวิธี ทำให้คราบจุลินทรีย์ยังคงตกค้างอยู่ในช่องปาก เป็นปัจจัยที่เอื้อต่อการเกิดฟันผุ
  2. ไปพบทันตแพทย์ไม่สม่ำเสมอ ปกติแล้วทันตแพทย์มักจะนัดเพื่อตรวจสุขภาพช่องปากทุก ๆ 6 เดือน แต่ในบางกรณี เช่น ในกลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงในการเกิดฟันผุสูง ทันตแพทย์อาจนัดตรวจสุขภาพฟันทุก ๆ 3 เดือน
  3. ผู้ที่มีประวัติการเกิดฟันผุ ในผู้ที่เกิดฟันผุบ่อย ๆ แสดงว่ามีแบคทีเรียชนิดก่อโรคอยู่ในช่องปากเป็นจำนวนมาก การเคลือบฟลูออไรด์จะเป็นการป้องกันการเกิดฟันผุ และทำให้สุขภาพช่องปากโดยรวมดีขึ้น
  4. รับประทานอาหารจุบจิบระหว่างมื้อบ่อย โดยเฉพาะขนมหวาน หรืออาหารที่มีน้ำตาลเป็นส่วนประกอบ รวมถึงเครื่องดื่มที่มีรสหวาน
  5. มีโรคประจำตัว ที่ต้องรับประทานยาบางชนิดเป็นประจำ เช่น ความดันโลหิตสูง หรือผู้ที่ได้รับการฉายรังสีบริเวณใบหน้าและลำคอ หรือผู้ที่รับประทานยาที่มีผลลดการหลั่งของน้ำลาย จะมีโอกาสเกิดฟันผุได้สูงกว่าผู้ที่ไม่ได้รับประทานยาเป็นประจำ
  6. เด็กเล็ก หรือผู้ที่แปรงฟันได้ยาก จะทำความสะอาดช่องปากได้ไม่ค่อยดี ส่งผลให้สุขภาพช่องปากเอื้อต่อการเกิดฟันผุได้ง่าย การเคลือบฟลูออไรด์สำหรับเด็ก รวมถึงผู้ที่มีปัญหาในการทำความสะอาดฟัน จึงนับเป็นเรื่องจำเป็น

กลุ่มเหล่านี้ สมควรได้รับการเคลือบฟลูออไรด์โดยทันตแพทย์ ควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพช่องปากด้วยวิธีต่าง ๆ ตามคำแนะนำของทันตบุคลากร

การเคลือบฟลูออไรด์ มีกี่ประเภท?

สำหรับประเภทของการเคลือบฟลูออไรด์นั้น สามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ ตามชนิดของฟลูออไรด์ที่ทันตแพทย์เด็กใช้ในการรักษา ได้แก่

1. ฟลูออไรด์แบบเจล (Fluoride Gel)

เคลือบฟลูออไรด์ - ฟลูออไรด์เจล
เคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์เจล

การเคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์แบบเจล จะเหมาะสำหรับเด็กอายุ 6 ปีขึ้นไป หรือเด็กที่ให้ความร่วมมือในการทำฟันเด็กได้ดีพอสมควร คุณหมอฟันเด็กจะทำการเลือกขนาดของถาดเคลือบให้เหมาะกับอายุของเด็ก จากนั้นจะทำการบีบเจลฟลูออไรด์ลงในถาดเคลือบและให้เด็กกัดไว้เป็นเวลา 1-4 นาที แล้วแต่ประเภทของฟลูออไรด์ โดยมีเครื่องดูดน้ำลายใส่ในช่องปากตลอดเวลาที่ทำการรักษา เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กกลืนฟลูออไรด์ส่วนเกินลงไป

2. ฟลูออไรด์แบบวานิช (Fluoride Varnish)

เคลือบฟลูออไรด์ - ฟลูออไรด์วานิช
เคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์วานิช

ฟลูออไรด์แบบวานิช จะเหมาะสำหรับเด็กเล็กที่มีอายุน้อยกว่า 6 ปี หรือเด็กที่ไม่ให้ความร่วมมือในการทำฟัน ซึ่งทันตแพทย์สำหรับเด็กจะทำการขัดฟันให้สะอาดและเช็ดฟันให้แห้ง จากนั้นจะใช้คอตตอนบัดหรือแปรงทาฟลูออไรด์วานิชป้ายลงไปบนผิวฟัน โดยจะทาที่ฟันทุกซี่ ทุกด้าน โดยจะเน้นเป็นพิเศษบริเวณจุดที่เริ่มมีรอยผุ

เคลือบฟลูออไรด์เด็ก มีขั้นตอนอย่างไร?

เคลือบฟลูออไรด์ มีขั้นตอนอย่างไร

สำหรับขั้นตอนในการเคลือบฟลูออไรด์เด็กนั้น ในกรณีที่คุณหมอฟันเด็กพิจารณาแล้วว่า เด็กคนนั้นสมควรจะได้รับการรักษา จะมีวิธีการดังต่อไปนี้

1. เริ่มจากคุณหมอฟันเด็กจะทำการขัดฟันหรือแปรงฟันให้สะอาดก่อน

คุณหมอฟันเด็กจะเริ่มจากการขัดฟันให้สะอาด หรืออาจใช้วิธีการแปรงฟันเพื่อช่วยกำจัดคราบจุลินทรีย์ที่เกาะอยู่บนผิวฟันออกให้หมด ก่อนจะเริ่มทำการเคลือบฟลูออไรด์ ทั้งนี้เพื่อให้ฟลูออไรด์ได้สัมผัสกับผิวฟันอย่างเต็มที่และออกฤทธิ์ในการป้องกันฟันผุได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

2. จากนั้นทำการเลือกขนาดของถาดเคลือบฟลูออไรด์ที่เหมาะสม

ทันตแพทย์พิจารณาตามขนาดของช่องปากเด็กแต่ละคน เนื่องจากขนาดของถาดเคลือบฟลูออไรด์ที่เหมาะสม จะช่วยลดโอกาสที่เด็กจะกลืนฟลูออไรด์ส่วนเกินลงไป

3. กรณีที่ทันตแพทย์เด็กพิจารณาใช้ฟลูออไรด์วานิช

ทันตแพทย์เด็กจะเตรียมฟลูออไรด์ในปริมาณที่เหมาะสม (ประมาณ 0.5 ,].) และเตรียมแปรงขนนุ่มที่สะอาด เพื่อใช้สำหรับทาฟลูออไรด์แบบวานิชลงบนผิวฟัน

4. ทันตแพทย์เด็กจะเตรียมเด็กเพื่อรับการเคลือบฟลูออไรด์

สำหรับขั้นตอนในการเตรียมความพร้อมเด็ก เพื่อการเคลือบฟลูออไรด์ แบ่งเป็นดังนี้

  • การเคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์เจล

ทันตแพทย์เด็กจะปรับเก้าอี้ทำฟันให้อยู่ในท่านั่งหลังตรง อาจมีการก้มศีรษะลงมาด้านหน้าเล็กน้อย (กรณีที่เด็กอาเจียนง่าย) คุณหมอจะใส่ถาดเคลือบฟลูออไรด์เข้าไปในช่องปาก ร่วมกับการใช้หลอดดูดน้ำลายเพื่อดูดเอาฟลูออไรด์ส่วนเกินและน้ำลายออก เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กกลืนฟลูออไรด์ลงไป จากนั้นจับเวลาประมาณ 1 ถึง 4 นาที (แล้วแต่ยี่ห้อของฟลูออไรด์) เมื่อครบเวลาให้เด็กบ้วนน้ำลายและฟลูออไรด์เจลส่วนเกินออกให้หมด โดยไม่ต้องบ้วนน้ำตาม หรือคุณหมอฟันเด็กอาจใช้หลอดดูดน้ำลาย เพื่อดูดเอาฟลูออไรด์เจลที่ตกค้างในช่องปากออกจนหมด

  • การเคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์วานิช

ฟลูออไรด์วานิชชนิดนี้ จะมีคุณสมบัติค่อนข้างเหนียว สามารถเกาะติดกับผิวฟันได้แน่น ดังนั้นทันตแพทย์เด็กจะสามารถทำการเคลือบฟลูออไรด์โดยทาฟลูออไรด์วานิชในท่าที่เด็กนอนอยู่บนเก้าอี้ทำฟันได้ ซึ่งหมอฟันเด็กจะทำการกั้นน้ำลายหรือเช็ดฟันให้แห้งเท่าที่ทำได้ เพื่อไม่ให้น้ำลายไปเจือจางความเข้มข้นของฟลูออไรด์วานิช จากนั้นจะใช้แปรงขนนุ่มที่สะอาด ทาฟลูออไรด์วานิชลงบนฟันทุกซี่ทุกด้าน และภายหลังจากทาฟลูออไรด์แล้ว ถ้าเด็กสามารถบ้วนน้ำลายได้ คุณหมอจะให้เด็กบ้วนน้ำลายส่วนเกินออก แต่ถ้าเด็กยังบ้วนไม่เป็น คุณหมอฟันเด็กอาจช่วยเช็ดฟลูออไรด์ส่วนเกินออกให้ค่ะ

ข้อควรปฏิบัติภายหลังการเคลือบฟลูออไรด์

ข้อควรปฏิบัติหลังเคลือบฟลูออไรด์

ภายหลังจากที่เด็กๆได้รับการเคลือบฟลูออไรด์แล้ว มีข้อควรปฏิบัติดังต่อไปนี้

  1. สามารถกลืนน้ำลายหรือบ้วนทิ้งได้โดยไม่มีอันตรายใด แต่ควรทิ้งระยะเวลาอย่างน้อย 30 นาที ก่อนการบ้วนปากด้วยน้ำหรือดื่มน้ำ
  2. ควรงดน้ำและงดอาหาร 30 นาที หลังการเคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์เจล ทั้งนี้เพื่อคงความเข้มข้นของฟลูออไรด์ที่ยังอยู่ในช่องปาก และช่วยให้ฟลูออไรด์สามารถทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

3. กรณีเคลือบฟลูออไรด์ด้วยฟลูออไรด์วานิช

  • ให้งดน้ำหรืออาหารเป็นเวลาอย่างน้อย 30 นาที ภายหลังการเคลือบฟลูออไรด์วานิช
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีความแข็งหรืออาหารที่ต้องเคี้ยวเป็นเวลา 2 ชั่วโมง แต่ยังคงสามารถรับประทานอาหารอ่อนและน้ำได้ตามปกติ
  • หลีกเลี่ยงการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟัน ภายหลังการทาฟลูออไรด์วานิชในวันนั้น ทั้งก่อนนอนและระหว่างวัน โดยจะสามารถแปรงฟันได้เป็นปกติในวันถัดไป

เคลือบฟลูออไรด์เด็ก สามารถทำได้บ่อยแค่ไหน?

โดยปกติแล้วคุณหมอฟันเด็กจะแนะนำเคลือบฟลูออไรด์ในเด็กทุก 6 เดือน แต่ในบางกรณีถ้าเด็กมีความเสี่ยงในการเกิดฟันผุสูง คุณหมออาจจะแนะนำให้ทำทุก 3 เดือน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับหมอฟันเด็กเป็นผู้พิจารณาตามความเหมาะสม

เคลือบฟลูออไรด์ ราคาเท่าไหร่?

เคลือบฟลูออไรด์ราคา

เมื่อได้รู้ถึงประโยชน์และวิธีการเคลือบฟลูออไรด์สำหรับเด็กกันไปแล้ว คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงมีคำถามว่า เคลือบฟลูออไรด์ ราคาเท่าไร? ต้องบอกให้เข้าใจก่อนเลยว่าราคาค่าบริการจะแตกต่างกันตามชนิดของฟลูออไรด์ที่คุณหมอฟันเด็กจำเป็นต้องใช้ โดยมีราคาดังต่อไปนี้

เคลือบฟลูออไรด์แบบวานิช

การใช้ฟลูออไรด์แบบวานิช มีค่าบริการโดยทันตแพทย์เด็กเฉพาะทางสำหรับการเคลือบฟลูออไรด์ทั้งปาก ปกติอยู่ที่ครั้งละ 900 บาท พิเศษสำหรับการจองนัดหมายล่วงหน้า ราคาพิเศษที่ 800 บาทต่อครั้ง

เคลือบฟลูออไรด์แบบเจล

การใช้ฟลูออไรด์แบบเจล มีค่าบริการเคลือบฟลูออไรด์แบบเจลทั้งปากโดยทันตแพทย์เด็กเฉพาะทางอยู่ที่ครั้งละ 800 บาท

สำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่สนใจพาน้อง ๆ มาเคลือบฟลูออไรด์ สามารถดูตารางสรุปราคาเคลือบฟลูออไรด์ ด้านล่างนี้เลย

ค่าบริการเคลือบฟลูออไรด์ราคา (บาท)
ราคา เคลือบฟลูออไรด์ แบบวานิช (ราคาพิเศษจากปกติ 900 บาท)800
ราคา เคลือบฟลูออไรด์ แบบเจล800

คำถามที่พบบ่อยของการเคลือบฟลูออไรด์


เคลือบฟลูออไรด์ ในวัยเด็ก ทำให้โตมาแล้วฟันแท้ด่างหรือไม่?


การเคลือบฟลูออไรด์ เป็นการใช้ฟลูออไรด์ความเข้มข้นสูงไปสัมผัสกับผิวฟันโดยตรง และมีการใช้เครื่องดูดน้ำลาย เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กกลืนฟลูออไรด์ลงไป ดังนั้นฟลูออไรด์จากการเคลือบฟัน จะไม่สามารถเข้าไปรบกวน กระบวนการสร้างเนื้อฟันแท้ได้ ในเด็กที่มีฟันแท้ด่าง ส่วนใหญ่จะมาจากการกลืนยาสีฟันเข้าไปต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานมากกว่าการเคลือบฟลูออไรด์เป็นประจำค่ะ


ฟันที่ผุแล้ว ทำการเคลือบฟลูออไรด์จะหายผุหรือไม่?


ฟลูออไรด์ มีคุณสมบัติทำให้เนื้อฟันปกติมีโครงสร้างที่ทนทานต่อการละลายของกรดได้มากขึ้น แต่ในกรณีที่ฟันที่ผุไปแล้ว ฟลูออไรด์จะไม่สามารถทำให้เนื้อฟันกลับมาดีดังเดิมได้ ฟันที่ผุแล้วต้องได้รับการรักษาด้วยวิธีอื่น เช่น อุดฟันน้ำนม ครอบฟันน้ำนม หรือกรณีที่ผุมากจนไม่สามารถเก็บไว้ได้ต้องได้รับการถอนฟันน้ำนมออกนั่นเอง


ทำไมต้องงดน้ำและอาหาร หลังเคลือบฟลูออไรด์ 30 นาที?


จากการศึกษาในหลายงานวิจัยพบว่า ฟลูออไรด์จะสามารถแตกตัวเป็นอนุภาคเล็ก ๆ สะสมอยู่บริเวณต่อมน้ำลายในช่องปากได้ต่อเนื่องหลังจากเคลือบฟลูออไรด์เสร็จแล้ว ดังนั้นทันตแพทย์เด็กจึงหวังผลให้อนุภาคดังกล่าว ค่อย ๆ ปล่อยออกมาสัมผัสกับผิวฟันต่อ โดยไม่มีน้ำหรืออาหารมารบกวนกระบวนการเหล่านั้น เป็นระยะเวลา 30 นาที เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพในการป้องกันฟันผุมากที่สุด


ทำไมหมอฟันเด็กต้องขัดฟันก่อนจะเคลือบฟลูออไรด์?


การขัดฟันเป็นกระบวนการง่าย ๆ ที่นำเด็กเข้าสู่การเรียนรู้ขั้นตอนในการทำฟัน ซึ่งหมอฟันเด็กส่วนใหญ่ จะใช้ในการช่วยปรับพฤติกรรมเด็กให้ยอมรับการทำฟันได้ง่ายขึ้น รวมถึงการขัดฟันจะช่วยให้คราบจุลินทรีย์และเศษอาหารหลุดออกจากผิวฟัน เมื่อผิวฟันสะอาด ฟลูออไรด์ก็จะสามารถเสริมความแข็งแรงให้ผิวฟันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพยิ่งขึ้น และยังช่วยทำให้การเคลือบฟลูออไรด์เกิดประโยชน์สูงสุดอีกด้วย

ทั้งหมดนี้ คงทำให้เห็นถึงความสำคัญของการพาเด็ก ๆ ไปเคลือบฟลูออไรด์กันมากขึ้น และสำหรับคุณพ่อคุณแม่ที่สนใจจะพาลูกหลานของตนไปเคลือบฟลูออไรด์ ที่คลินิกทันตกรรมเด็ก SmileDC มีคุณหมอฟันเด็กออกตรวจเป็นประจำทุกวัน พร้อมให้บริการเคลือบฟลูออไรด์สำหรับเด็ก สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือจองคิวนัดหมายล่วงหน้าได้ที่ โทร. 096-942-0057

บทความโดย

หมอฟันเด็ก - หมอโบว์ (ผศ.ทพญ.อาวีพรรณ โกวิทย์สมบูรณ์)

ผศ.ทพญ. อาวีพรรณ โกวิทย์สมบูรณ์

ทันตแพทย์เด็กประจำคลินิกทันตกรรม SmileDC

2559 ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ (ทันตกรรมเด็ก)
2552 วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต (ทันตกรรมเด็ก) มหาวิทยาลัยมหิดล
2548 ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ข้อมูลอ้างอิง:

  1. รู้จักฟลูออไรด์ป้องกันผุ. สืบค้นเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2567 จาก https://www.rama.mahidol.ac.th/patient_care/th/health_issue/17102015-2029-th
  2. ฟลูออไรด์. สืบค้นเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2567 จาก https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=91